تصفیه شیرابه محل دفن
به طور متوسط رطوبت اولیه زباله های خانگی در کشور ایران بالغ بر 60 درصد برآورد گردیده است. در محل دفن زباله یکی از مشکلات محیط زیستی غلبه بر حجم بالای شیرابه ای است که همزمان و پس از دفن زباله در محل تولید شده به وجود می آید.
برای عدم نفوذ این شیرابه به بستر محل دفن و ارائه روشی جهت جمع آوری و نگهداری سرانجام امحاء آن به عنوان یک مشکل فنی مطرح بوده که همچنان در اکثر محل های دفن پسماند در کشور روش قطعی و عملی جهت مدیریت شیرابه اجرا نشده است. به طور کلی، شیرابه به مایعی گفته می شود كه از میان زباله تراوش شده، و حاوی مواد محلول و معلق می باشد.
عوامل موثر در تولید شیرابه زباله از عوامل موثر در نوع و میزان شیرابه محل دفن می توان به تركیب زباله دفن شده، سن زباله دفن شده، راهبری محل دفن، آب و هوا، موقعیت هیدرولوژیكی منطقه ی اطراف محل دفن، رطوبت، دما و PH زباله شاره کرد.
ترکیبات شیرابه زباله خصوصیات شیمایی و بیولوژیکی شیرابه، به طور کلی به نوع زباله دفن شده در مرکز دفن و میزان تجزیه پذیری زباله بستگی دارد. با ندازه گیری هایی که تاکنون از شیرابه مراکز دفن مختلف انجام شده، مواد معدنی و آلی بسیاری شناسایی شده اند که آلودگی شرابه را باعث می گردند. ترکیبات موجود در شیرابه محل دفن زباله شامل COD، BOD، TSS، NH3-N، Mg، Mn، Zn، Cu، Ni، Fe، Ph و … می باشد.
مدیریت تصفیه شیرابه در محل دفن در مراکز دفن پسماند در صورتی که شیرابه کنترل نگردد اثرات زیست محیطی مختلفی را از خود برو می دهد.
جهت تصفیه شیرابه زباله از روش های مختلفی استفاده می گردد که تعدادی از انها عبارتند از:
- گردش مجدد شیرابه در زباله های دفن شده (تصفیه درجا)
- تبخیر شیرابه
- تخلیه در فاضلاب شهری و تصفیه مخلوط هردو
- تصفیه بیولوژیکی هوازی و بی هوازی
- تصفیه فیزیکی – شیمیایی
- اسمز معکوس
- حذف آمونیاک
- کیمنه سازی شیرابه (Leachate Minimization)
تقسیم بندی كلی روش های مدیریت و تصفیه ی شیرابه محل دفن زباله شهری
روش های مدیریت و تصفیه شیرابه در محل های دفن زباله شهری را می توان به صورت کلی در چهار دسته اصلی طبقه بندی کرد:
1. روش های کاهش تولید شیرابه (Leachate Minimization)
هدف این روش ها کاهش حجم شیرابه تولیدی در محل دفن است.
مهم ترین اقدامات:
- پوشش مناسب سلولهای دفن زباله
- جلوگیری از نفوذ آب باران به توده زباله
- استفاده از لایه های ژئوممبران و عایق بندی کف و دیواره ها
- هدایت آب های سطحی و زهکشی مناسب
- کاهش رطوبت زباله های ورودی
مزایا:
- کاهش هزینه های تصفیه
- افزایش عمر سیستم جمع آوری شیرابه
- کاهش خطر آلودگی آب های زیرزمینی
2. جمعآوری و ذخیرهسازی شیرابه
قبل از تصفیه، شیرابه باید بهطور ایمن جمعآوری و ذخیره شود.
تجهیزات مورد استفاده:
- شبکه لوله های زهکش
- چاهک های جمع آوری
- ایستگاه های پمپاژ
- حوضچ هها و مخازن ذخیره
اهداف:
- جلوگیری از نشت شیرابه
- انتقال ایمن به واحدهای تصفیه
3. روشهای تصفیه شیرابه
الف) روشهای فیزیکی
در این روش ها آلایندهها بدون تغییر شیمیایی حذف می شوند.
نمونهها:
- آشغالگیری
- تهنشینی
- فیلتراسیون
- شناورسازی (DAF)
- جذب سطحی با کربن فعال
- اسمز معکوس (RO)
- نانوفیلتراسیون (NF)
- اولترافیلتراسیون (UF)
مزایا:
- راندمان بالا در حذف مواد معلق و برخی آلایندهها
معایب:
- تولید پساب تغلیظ شده
- هزینه بهره برداری نسبتاً بالا
ب) روشهای شیمیایی
بر پایه واکنش های شیمیایی برای حذف آلاینده ها هستند.
نمونهها:
- انعقاد و لخته سازی
- تنظیم pH
- اکسیداسیون شیمیایی
- فرآیند فنتون (Fenton)
- ازنزنی
- رسوب دهی شیمیایی فلزات سنگین
مزایا:
- حذف مناسب رنگ، فلزات سنگین و مواد آلی مقاوم
معایب:
- مصرف مواد شیمیایی
- تولید لجن شیمیایی
ج) روش های بیولوژیکی
این روش ها از فعالیت میکروارگانیسم ها برای تجزیه مواد آلی استفاده می کنند.
فرآیندهای هوازی:
- لجن فعال
- SBR
- MBBR
- IFAS
- RBC
فرآیند های بی هوازی:
- UASB
- راکتورهای بی هوازی
- هاضم های بی هوازی
مزایا:
- هزینه بهره برداری نسبتاً پایین
- حذف مناسب BOD و COD قابل تجزیه
معایب:
- حساسیت به تغییرات کیفیت شیرابه
- کارایی کمتر برای شیرابه های قدیمی
د) روش های طبیعی
نمونه ها:
- تالاب های مصنوعی (Constructed Wetlands)
- برکه های تثبیت
- سیستم های خاکی
مزایا:
- هزینه کم
- بهرهب رداری ساده
معایب:
- نیاز به زمین وسیع
- راندمان کمتر نسبت به روش های پیشرفته
4. روش های دفع یا مدیریت نهایی شیرابه
پس از تصفیه یا در برخی شرایط به عنوان روش مدیریت، از گزینه های زیر استفاده می شود:
الف) برگشت شیرابه به توده زباله (Leachate Recirculation)
- افزایش تجزیه بیولوژیکی زباله
- افزایش تولید گاز متان
ب) انتقال به تصفیه خانه فاضلاب شهری
- مناسب در صورت ظرفیت کافی تصفیه خانه
ج) تبخیر
- حوضچه های تبخیری
- تبخیرکننده های حرارتی
د) تخلیه به آب های سطحی
- تنها پس از دستیابی به استانداردهای زیست محیطی
| دسته اصلی | زیرگروهها | هدف |
|---|---|---|
| کاهش تولید شیرابه | پوشش، زهکشی، عایقبندی | کاهش حجم شیرابه |
| جمعآوری و ذخیرهسازی | زهکش، چاهک، مخزن | کنترل و انتقال شیرابه |
| تصفیه فیزیکی | تهنشینی، فیلتراسیون، RO | حذف مواد معلق و محلول |
| تصفیه شیمیایی | انعقاد، فنتون، ازنزنی | حذف مواد مقاوم و فلزات |
| تصفیه بیولوژیکی | لجن فعال، MBBR، UASB | حذف مواد آلی |
| تصفیه طبیعی | تالاب مصنوعی، برکه تثبیت | تصفیه کمهزینه |
| مدیریت نهایی | برگشت شیرابه، تبخیر، انتقال | دفع یا استفاده مجدد |
