پایش آنلاین چیست؟

پایش آنلاین (Online Monitoring) به فرآیند اندازه‌ گیری و ثبت پیوسته و لحظه‌ ای پارامترهای فیزیکی، شیمیایی یا زیست‌ محیطی گفته می‌ شود؛ به‌گونه‌ ای که اطلاعات اندازه‌ گیری‌ شده بدون نیاز به نمونه‌ برداری دستی و آزمایشگاه، به‌ صورت مستمر در اختیار اپراتور یا سامانه کنترل قرار گیرد.

در صنایع محیط‌ زیستی، پایش آنلاین بیشتر برای کنترل کیفیت هوا، آب و فاضلاب و همچنین بررسی عملکرد تجهیزات تصفیه استفاده می‌ شود.

پایش آنلاین محیط زیست در ایران چیست؟

پایش آنلاین یا پایش لحظه‌ ای و پایش برخط به اندازه‌ گیری مستمر آلاینده‌ های یک واحد صنعتی و انتقال اطلاعات آن به سامانه نظارتی گفته می‌ شود.

در ایران این پایش عمدتاً برای دو منبع انجام می‌ شود:

1- منابع انتشار هوا مانند دودکش‌ ها

2- منابع آلودگی آب و فاضلاب مانند خروجی تصفیه‌ خانه فاضلاب

هدف این است که عملکرد واحد صنعتی و میزان انتشار آلاینده‌ ها فقط در زمان نمونه‌ برداری دوره‌ ای بررسی نشود، بلکه وضعیت آلایندگی در طول زمان قابل مشاهده و ثبت باشد.

چه صنایعی باید پایش آنلاین نصب کنند؟

نمی‌ توان گفت «تمام کارخانه‌ ها» الزام یکسانی به نصب دستگاه دارند. مبنای الزام، مشمول بودن واحد و تشخیص ضرورت پایش برخط توسط ضوابط و مراجع محیط زیست است.

به‌طور معمول، صنایع و واحدهایی که آلایندگی قابل‌ توجه یا منابع انتشار مهم دارند، بیشتر در محدوده الزامات پایش آنلاین قرار می‌ گیرند.

صنایع مهم شامل:

البته این جدول را نباید به‌ عنوان فهرست حقوقی قطعی همه واحدهای مشمول در نظر گرفت؛ الزام واقعی هر واحد می‌ تواند بر اساس نوع فعالیت، ظرفیت، مجوز محیط زیست، منابع آلاینده و دستورالعمل‌ های مربوط تعیین شود.

دستگاه پایش آنلاین چیست؟

دستگاه یا سامانه اندازه‌ گیری مستمر مجموعه‌ ای از سنسورها، آنالایزرها، تجهیزات نمونه‌ برداری، واحد آماده‌ سازی نمونه، کنترلر، دیتالاگر و نرم‌ افزار است که یک یا چند پارامتر را به‌ صورت پیوسته اندازه‌ گیری کرده و نتایج را ثبت، نمایش و در صورت نیاز به مرکز کنترل یا سامانه نظارتی ارسال می‌ کند.

یک سیستم پایش آنلاین معمولاً شامل این بخش‌ هاست:

• سنسور یا آنالایزر
• سیستم نمونه‌ برداری
• واحد آماده‌ سازی نمونه
• تابلو برق و کنترل
• PLC یا کنترلر
• نمایشگر یا HMI
• دیتالاگر
• سیستم انتقال اطلاعات
• نرم‌افزار مانیتورینگ
• سیستم هشدار و آلارم

انواع دستگاه‌ های پایش آنلاین

دستگاه‌ های پایش لحظه‌ ای را می‌ توان بر اساس محیط مورد پایش به چند گروه اصلی تقسیم کرد:

نوع پایش	پارامترهای قابل اندازه‌ گیری
پایش آنلاین فاضلاب	pH، دما، COD، BOD، TSS، کدورت، EC، DO، آمونیاک، نیترات، فسفات و دبی
پایش آنلاین آب	pH، ORP، EC، TDS، کدورت، کلر آزاد، DO، دما و برخی یون‌ ها
پایش آنلاین هوا	PM2.5، PM10، CO، CO₂، NOx، SO₂، O₃، VOC و ذرات معلق
پایش آنلاین گازهای خروجی	SO₂، NOx، CO، CO₂، O₂، HCl و ذرات
پایش آنلاین فرآیند صنعتی	دما، فشار، دبی، pH، هدایت الکتریکی، غلظت مواد و سایر پارامترهای فرآیندی

اساس کار دستگاه پایش آنلاین

اساس کار این سیستم‌ ها معمولاً به این صورت است:

نمایش و ارسال داده → ثبت اطلاعات → پردازش سیگنال →  اندازه‌گیری →  آماده‌سازی نمونه →  نمونه‌برداری

برای مثال در پایش آنلاین فاضلاب، بخشی از جریان فاضلاب وارد سیستم نمونه‌ برداری می‌ شود. سنسورها یا آنالایزرها پارامترهای موردنظر را اندازه‌ گیری می‌ کنند. سپس کنترلر اطلاعات را پردازش کرده و مقدار اندازه‌ گیری‌ شده را روی نمایشگر نشان می‌ دهد.

در سیستم‌ های پیشرفته، اطلاعات به‌ صورت خودکار در سرور ذخیره شده و امکان مشاهده نمودار تغییرات، گزارش‌ گیری، تعیین حدود مجاز و ارسال هشدار وجود دارد.

پایش آنلاین فاضلاب

پایش آنلاین فاضلاب یکی از مهم‌ترین کاربردهای این فناوری در صنایع و تصفیه‌ خانه‌ هاست. در این سیستم، کیفیت فاضلاب به‌ صورت پیوسته در نقاط مشخصی مانند:

• ورودی تصفیه‌ خانه
• خروجی تصفیه‌ خانه
• واحدهای مختلف فرآیندی
• نقطه تخلیه پساب

کنترل می‌ شود.

مهم‌ترین پارامترهای پایش آنلاین فاضلاب

پارامترهای پایه:

• pH
• دما
• هدایت الکتریکی (EC)
• TDS
• کدورت
• دبی

پارامترهای آلودگی:

• COD
• BOD
• TOC
• TSS

پارامترهای مواد مغذی:

آمونیاک (NH₄-N)
نیترات (NO₃-N)
نیتریت
فسفات

پارامترهای تخصصی‌ تر:

• روغن و چربی
• کلر آزاد
• فلزات سنگین
• رنگ
• مواد آلی خاص

نکته مهم این است که همه پارامترها را نمی‌ توان با یک سنسور واحد اندازه‌ گیری کرد. برای مثال pH و دما معمولاً با سنسورهای مستقیم اندازه‌گیری می‌ شوند، اما پارامترهایی مانند COD، TOC یا برخی ترکیبات شیمیایی به آنالایزرهای تخصصی نیاز دارند.

پایش آنلاین گازهای خروجی دودکش و هوا

در پایش لحظه ای هوا، دستگاه به‌ صورت مستمر غلظت آلاینده‌ ها و شرایط محیطی را اندازه‌ گیری می‌ کند.

مهم‌ترین پارامترها 

• PM10
• PM2.5
• CO
• CO₂
• SO₂
• NO
• NO₂
• NOx
• O₃
• VOC
• دما
• رطوبت
• فشار هوا
• سرعت و جهت باد

در صنایع، پایش بر خط می‌ تواند برای هوای محیط کار، هوای محیط اطراف کارخانه و گازهای خروجی دودکش مورد استفاده قرار گیرد.

برندهای معتبر سیستم پایش آنلاین فاضلاب

برندهای معتبر سیستم پایش آنلاین گازهای خروجی دودکش و هوا

برند	کشور	حوزه تخصصی
ABB	سوئیس	CEMS، آنالایزر گاز، ذرات و سیستم مدیریت داده
Siemens	آلمان	CEMS و آنالایزرهای گاز صنعتی
Thermo Fisher Scientific	آمریکا	آنالایزرهای گاز و پایش کیفیت هوا
HORIBA	ژاپن	گازهای آلاینده و کیفیت هوا
SICK	آلمان	CEMS، ذرات و آنالیز گاز
Emerson	آمریکا	آنالایزر گاز و سیستم‌های CEMS
AMETEK	آمریکا	آنالایزرهای گاز و سیستم‌های انتشار
Teledyne	آمریکا	آنالایزرهای گاز و پایش هوا
ENVEA	فرانسه	کیفیت هوا، ذرات و CEMS
Fuji Electric	ژاپن	آنالایزر گاز و CEMS
Yokogawa	ژاپن	آنالیز گاز و فرآیندهای صنعتی
Durag	آلمان	پایش گاز و ذرات دودکش
OPSIS	سوئد	CEMS و آنالیز اپتیکی گازها
Gasmet	فنلاند	FTIR و آنالیز چندجزئی گازها

قیمت سیستم پایش آنلاین

عوامل مؤثر بر قیمت سیستم پایش آنلاین فاضلاب را می‌ توان به این موارد تقسیم کرد. مهم‌ترین عامل معمولاً تعداد و نوع پارامترهای اندازه‌ گیری است؛ زیرا هر پارامتر ممکن است به سنسور یا آنالایزر اختصاصی نیاز داشته باشد.

1. تعداد پارامترهای مورد اندازه‌ گیری
   • pH
   • دما
   • EC
   • TSS
   • COD
   • BOD
   • آمونیاک
   • نیترات
   • فسفات
   • دبی
2. نوع و تکنولوژی آنالایزرها
   قیمت سنسورهای ساده مانند pH با آنالایزرهای تخصصی COD، TOC یا آمونیاک تفاوت زیادی دارد. برای نمونه، روش اندازه‌گیری COD می‌تواند تأثیر قابل‌ توجهی بر هزینه اولیه و هزینه نگهداری داشته باشد.
3. برند و کشور سازنده تجهیزات
4. دقت و محدوده اندازه‌ گیری
5. نوع سیستم نمونه‌ برداری
   • مستقیم (Immersion)
   • بای‌پس
   • اتوماتیک
   • دارای پمپ نمونه‌برداری
6. واحد آماده‌سازی نمونه
   فیلتر، خنک‌کننده، سیستم تمیزکاری، شیرهای اتوماتیک و تجهیزات Conditioning می‌توانند قیمت را افزایش دهند.
7. سیستم تمیزکاری خودکار سنسورها
   به‌خصوص برای فاضلاب‌هایی با TSS، چربی یا رسوب بالا.
8. تابلو برق و کنترل
   • PLC
   • HMI
   • ماژول‌های I/O
   • منبع تغذیه
   • حفاظت‌های الکتریکی
   • تابلو و محفظه تجهیزات
9. سیستم ثبت و ذخیره اطلاعات (Data Logger)
10. روش انتقال اطلاعات

• Ethernet
• Wi-Fi
• RS485/Modbus
• 4G
• ارتباط با SCADA یا سرور مرکزی

11. نرم‌افزار مانیتورینگ و گزارش‌گیری
    قابلیت‌ هایی مانند نمودارهای تاریخی، آلارم، گزارش‌گیری، دسترسی از راه دور و اتصال به SCADA روی هزینه اثر می‌گذارند.
12. تعداد نقاط اندازه‌ گیری
    مثلاً فقط خروجی تصفیه‌ خانه یا هم‌ زمان ورودی، خروجی و واحدهای فرآیندی.
13. دبی فاضلاب و ظرفیت تصفیه‌ خانه
14. شرایط فاضلاب
    دمای بالا، TSS زیاد، چربی، خورندگی، مواد شیمیایی و گرفتگی می‌توانند نیاز به تجهیزات مقاوم‌ تر و آماده‌ سازی نمونه پیچیده‌ تر ایجاد کنند.
15. جنس و درجه حفاظت تابلو و تجهیزات
    شرایط محیط نصب ممکن است استفاده از محفظه‌ های مقاوم در برابر آب، گردوغبار یا خوردگی را ضروری کند.
16. طول کابل‌کشی و زیرساخت ارتباطی
17. هزینه طراحی و مهندسی
18. هزینه نصب و راه‌اندازی
19. کالیبراسیون و اعتبارسنجی تجهیزات
20. قطعات یدکی و مواد مصرفی
    برخی آنالایزرها به معرف شیمیایی، لامپ، ممبران یا مواد کالیبراسیون نیاز دارند و بنابراین هزینه بهره‌ برداری آنها نیز باید در نظر گرفته شود.
21. خدمات پس از فروش و قرارداد نگهداری
22. الزامات اتصال به سامانه‌ های نظارتی
23. تعداد تجهیزات مورد نیاز برای هر پارامتر
24. شرایط محل نصب و دشواری اجرای پروژه
25. نیاز به سیستم پشتیبان برق (UPS)

جهت مشاوره زمینه تأمین، طراحی و اجرای سیستم‌های پایش آنلاین برای صنایع و واحدهای صنعتی با کارشناسان کیمیا زیست در تماس باشید. 

فروش سیستم پایش آنلاین

شرکت کیمیا زیست در زمینه تأمین، طراحی و اجرای سیستم‌های پایش آنلاین برای صنایع و واحدهای صنعتی فعالیت می‌ کند. این سامانه‌ ها با هدف اندازه‌ گیری مستمر پارامترهای آلایندگی، کنترل عملکرد تصفیه‌ خانه و مدیریت بهتر فرآیندهای زیست‌ محیطی طراحی و متناسب با شرایط هر پروژه انتخاب می‌ شوند.

کیمیا زیست با بررسی نوع صنعت، دبی جریان، کیفیت فاضلاب یا گاز خروجی، پارامترهای مورد نیاز و الزامات پروژه، تجهیزات مناسب را انتخاب کرده و سیستم متناسب با نیاز کارفرما ارائه می‌ دهد.